Hiểu khái niệm Phiếu, Trường tin và Loại thẻ trong Anki

Trường tin — ô nhập có tên

Giả sử bạn có một tấm thẻ, mặt trước ghi "quả táo" và mặt sau ghi "apple". Ta thử đặt tên cho hai nội dung này. Ô chứa "quả táo" gọi là Tiếng Việt, còn ô chứa "apple" gọi là Tiếng Anh. Ô nhập có tên như vậy chính là thứ Anki gọi là trường tin (field).

Lý do phải đặt trường tin là vì sắp tới bạn sẽ làm rất nhiều thẻ ghi nhớ chứ không phải một tấm. Ô nào viết tiếng Việt thì chỉ viết tiếng Việt, ô nào viết tiếng Anh thì chỉ viết tiếng Anh — ta đặt tên cho từng trường tin là để làm được điều đó. Nhờ vậy dù bạn làm bao nhiêu thẻ ghi nhớ đi nữa, ô ghi tiếng Việt và ô ghi tiếng Anh vẫn luôn dễ phân biệt.

Nghĩ đến màn hình đăng nhập là dễ hình dung. Ở đó có ô nhập tên đăng nhập và ô nhập mật khẩu. Mỗi ô đó là một trường tin, cái tên gắn với ô (tên đăng nhập, mật khẩu) là tên trường tin, còn giá trị bạn thật sự gõ vào là nội dung của trường tin.

Phiếu — trường tin đã được điền

Điền "quả táo" vào trường Tiếng Việt và "apple" vào trường Tiếng Anh thì bạn có một phiếu (note). Điền tiếp "quả chuối" và "banana" nữa thì bạn có tổng cộng 2 phiếu. Rất dễ hiểu nhầm rằng việc này là đang tạo ra 1 tấm thẻ, nhưng đây là bạn đang tạo ra "phiếu" chứ chưa tạo ra "thẻ".

Kiểu Phiếu — bản thiết kế của bộ trường tin

Những phiếu ở trên có nội dung khác nhau — "quả táo/apple", "quả chuối/banana" — nhưng có một điểm chung: tất cả đều dùng cùng một bộ trường tin là "Tiếng Việt + Tiếng Anh". Tách riêng bộ trường tin đó ra và dùng nó như một bản thiết kế, đó chính là Kiểu Phiếu (note type). Tạo sẵn một "Kiểu Phiếu gồm hai trường Tiếng Việt và Tiếng Anh" rồi thì bạn tạo được bao nhiêu phiếu theo kiểu đó cũng được.

Nói cho cùng, Kiểu Phiếu được tạo nên từ các trường tin gộp lại. Vì vậy bạn có thể để Kiểu Phiếu A là "Tiếng Việt + Tiếng Anh", còn nếu muốn thêm câu ví dụ thì thêm một trường tên "Câu ví dụ" để tạo ra Kiểu Phiếu B gồm "Tiếng Việt + Tiếng Anh + Câu ví dụ".

Loại thẻ — bản thiết kế xếp trường tin lên thẻ

Chọn Kiểu Phiếu mình muốn rồi điền giá trị vào các trường tin, bạn sẽ tạo được thẻ thật. Lúc này cần quyết định dùng trường tin nào để dựng mặt trước và mặt sau. Cần một bản thiết kế kiểu "mặt trước hiện trường Tiếng Việt, mặt sau hiện trường Tiếng Anh và Câu ví dụ". Đó chính là Loại thẻ (card type, còn gọi là mẫu thẻ hay template).

Loại thẻ cũng tạo được nhiều cái giống như Kiểu Phiếu. Bạn có thể làm Loại thẻ A là "mặt trước Tiếng Việt, mặt sau Tiếng Anh", còn Loại thẻ B là "mặt trước Tiếng Anh, mặt sau Tiếng Việt".

Bên trong Loại thẻ, trường tin được viết bọc trong hai dấu ngoặc nhọn như {{Tiếng Việt}}. Nó không có nghĩa là "hãy hiện ra mấy chữ Tiếng Việt", mà là "hãy hiện ra nội dung đang nằm trong trường Tiếng Việt". Vì vậy khi bạn ghi {{Tiếng Việt}} trong mẫu mặt trước, mỗi phiếu sẽ sinh ra một tấm thẻ hiện nội dung trường Tiếng Việt của riêng nó ("quả táo", "quả chuối", …).

Tóm lại thì mạch nối là thế này: chọn Kiểu Phiếu tức là chọn bộ trường tin, điền nội dung vào đó thì sinh ra phiếu, và ngay khi phiếu sinh ra thì thẻ được tạo tự động theo các Loại thẻ mà Kiểu Phiếu đó có.

Vì sao lại dùng cấu trúc rắc rối như vậy?

Nếu cách làm là ghi thẳng nội dung lên từng tấm thẻ, thì khi bạn muốn "đổi mặt trước và mặt sau cho nhau" (đổi sang luyện nhìn tiếng Anh mà nhớ ra tiếng Việt), bạn sẽ phải mở từng tấm trong 100 thẻ ra mà sửa. Nhưng trong Anki thì bạn chỉ cần sửa đúng một Loại thẻ. Ngay khoảnh khắc bạn đổi mẫu mặt trước từ {{Tiếng Việt}} thành {{Tiếng Anh}} và đổi mẫu mặt sau từ {{Tiếng Anh}} thành {{Tiếng Việt}}, mọi tấm thẻ dùng Kiểu Phiếu đó đều đổi cùng lúc. 100 tấm hay 1.000 tấm thì cũng chỉ sửa một lần.

Nếu muốn luyện cả hai chiều thì bạn tạo hai Loại thẻ. Có sẵn cả bản thiết kế "mặt trước Tiếng Việt → mặt sau Tiếng Anh" lẫn "mặt trước Tiếng Anh → mặt sau Tiếng Việt" thì mỗi lần bạn nhập một phiếu, hệ thống tự sinh ra hai tấm thẻ. Kiểu Phiếu mặc định "Basic (and reversed card)" của Anki chính là cấu trúc này.

Tức là dù bạn chỉ nhập "quả táo" vào trường Tiếng Việt và "apple" vào trường Tiếng Anh, hệ thống vẫn tạo ra 2 tấm thẻ: một tấm nhìn "quả táo" để nhớ ra tiếng Anh, và một tấm nhìn "apple" để nhớ ra tiếng Việt.

Tóm lại — muốn sửa cái gì thì sửa ở đâu

• Muốn sửa nội dung của thẻ → sửa phiếu. Đổi nội dung trường tin của phiếu thì mọi thẻ sinh ra từ phiếu đó đều được cập nhật.
• Muốn sửa hình thức và bố cục của thẻ (phông chữ, màu sắc, hiện trường tin nào ở đâu) → sửa Loại thẻ (mẫu thẻ). Mọi thẻ dùng cùng Kiểu Phiếu sẽ đổi một lượt.

Thứ mà ankieditor chỉnh sửa chính là mẫu thẻ của Loại thẻ. Vì bạn dán mã mặt trước, mặt sau và kiểu dáng từ màn hình Kiểu Thẻ của Anki vào, trang trí bằng những cú nhấp chuột rồi dán trả lại, nên mẫu thẻ bạn đổi ở đây sẽ áp dụng cho mọi thẻ của Kiểu Phiếu đó. Giờ thì chắc bạn cũng hiểu vì sao {{trường tin}} trong trình chỉnh sửa lại được bảo vệ dưới dạng viên thuốc — bởi nó không phải là chữ, mà là "chỗ dành cho nội dung của trường tin sẽ hiện ra".